Apartman aidatı, binanın ortak giderlerinin kat maliklerine bölünmüş halidir. Rakam keyfi değildir: hangi giderin nasıl paylaşılacağını 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu belirler, yıllık tutarı ise yöneticinin hazırlayıp kat maliklerine tebliğ ettiği işletme projesi sabitler. Bu yazıda aidatın hangi kalemlerden oluştuğunu, hangi kalemin eşit, hangisinin arsa payına göre bölündüğünü ve küçük bir apartman için örnek hesabı adım adım gösteriyoruz.
Aidat hangi giderlerden oluşur?
Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 20. maddesi ortak giderleri iki gruba ayırır. Bu ayrım aidat hesabının temelidir; çoğu komşu kavgası bu iki grubun karıştırılmasından çıkar.
Eşit bölünen giderler: kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderleri. Kanun bu dört kalemde "eşit olarak" der; dairenin büyüklüğüne, katına ya da arsa payına bakılmaz. 80 metrekarelik daire de 200 metrekarelik dubleks de kapıcı maaşından aynı payı öder.
Arsa payına göre bölünen giderler: ana gayrimenkulün sigorta primi, bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve onarım giderleri, yönetici aidatı (yöneticiye ödenen ücret) ve diğer bütün ortak giderler. Asansör bakımı, çatı onarımı, dış cephe boyası, ortak alan elektriği ve suyu, yönetim şirketi ücreti bu gruba girer.
Bu ayrım emredici değildir. Kat malikleri yönetim planında ya da oy birliğiyle alacakları bir kararla farklı bir paylaşım benimseyebilir. Uygulamada birçok apartman kolaylık olsun diye bütün giderleri eşit böler; bu da geçerlidir, yeter ki yönetim planında ya da kurul kararında yazsın. Yazılı dayanağı olmayan "biz hep böyle yaptık" paylaşımı, itiraz eden bir kat maliki karşısında mahkemede tutunamaz.
Arsa payı nedir, nereden bakılır?
Arsa payı, her bağımsız bölümün ana gayrimenkulün arsasındaki hissesidir ve tapuda yazar. Tapu senedinde "Arsa Payı: 25/1000" gibi bir kesir görürsünüz. Toplam her zaman 1'e tamamlanır; yani bütün dairelerin arsa payları toplanınca 1000/1000 çıkar.
Arsa payı normalde dairenin değeriyle orantılı belirlenir; bu yüzden aynı metrekaredeki iki daireden manzaralı ya da üst kattaki olanın arsa payı daha yüksek olabilir. Arsa payının hatalı belirlendiğini düşünen kat maliki, kanunun 3. maddesine dayanarak düzeltme davası açabilir; ama bu dava sonuçlanana kadar aidat tapudaki paya göre hesaplanır.
İşletme projesi: aidatın yasal dayanağı
Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 37. maddesi, kat malikleri kurulu bir karar almamışsa yöneticinin bir işletme projesi hazırlamasını şart koşar. İşletme projesi şunları içerir:
- Ana gayrimenkulün bir yıllık tahmini gelir ve gider tutarları.
- Her kat malikine düşen tahmini gider payı (eşit ve arsa payı kalemleri ayrı ayrı).
- Giderleri karşılamak için her kat malikinin ödeyeceği avans tutarı, yani aylık aidat.
Proje kat maliklerine ya da bağımsız bölümden fiilen yararlananlara imza karşılığı ya da taahhütlü mektupla bildirilir. Bildirimden itibaren yedi gün içinde itiraz edilmezse proje kesinleşir. İtiraz olursa kat malikleri kurulu toplanıp projeyi yeniden değerlendirir. Kesinleşen işletme projesi ya da kurul kararı, İcra ve İflas Kanunu'nun 68. maddesi anlamında belge sayılır; yani ödemeyen kat malikine karşı başlatılan icra takibinde itirazın kaldırılması için doğrudan kullanılabilir.
Pratikte bu şu demek: aidatı bir WhatsApp mesajıyla duyurup geçen yönetici, ödemeyen komşuya karşı elinde kullanılabilir bir belge bulamaz. Yedi günlük itiraz süresi işlemiş, kesinleşmiş bir işletme projesi ise icra dosyasının omurgasıdır.
Örnek hesap: 12 daireli apartman
Varsayalım 12 daireli, kapıcılı, asansörlü bir apartman için yıllık gider tahmini şöyle:
| Gider kalemi | Yıllık tutar | Paylaşım |
|---|---|---|
| Kapıcı maaşı + SGK | 360.000 TL | Eşit |
| Asansör bakım + periyodik kontrol | 36.000 TL | Arsa payı |
| Ortak alan elektrik ve su | 48.000 TL | Arsa payı |
| Bina sigortası (DASK + yangın) | 24.000 TL | Arsa payı |
| Temizlik malzemesi, küçük onarım | 24.000 TL | Arsa payı |
| Yedek akçe (beklenmeyen giderler) | 36.000 TL | Arsa payı |
| Toplam | 528.000 TL |
Eşit bölünen kısım: 360.000 TL / 12 daire = daire başına yılda 30.000 TL, ayda 2.500 TL.
Arsa payına göre bölünen kısım: 168.000 TL. Arsa payı 80/1000 olan bir daire için: 168.000 × 0,080 = yılda 13.440 TL, ayda 1.120 TL. Arsa payı 100/1000 olan daire için: 168.000 × 0,100 = yılda 16.800 TL, ayda 1.400 TL.
Aylık aidat: 80/1000'lik daire 2.500 + 1.120 = 3.620 TL; 100/1000'lik daire 2.500 + 1.400 = 3.900 TL.
Bu hesabın her dairesi işletme projesinde ayrı satır olarak gösterilir. Yıl sonunda gerçekleşen giderler tahminden sapmışsa fark bir sonraki yılın projesine yansıtılır ya da ara karar alınarak ek aidat toplanır.
Yedek akçe ve ek aidat
Aidat ve talepleri Excel'de mi takip ediyorsun?
Yöneticim'de dönem açtığında her daireye borç düşer, sakin kendi borcunu telefondan görür, talep görevliye gider. 30 gün ücretsiz, kart gerekmez.
Ücretsiz başlaYedek akçe, işletme projesinde beklenmeyen giderler için ayrılan paydır; çatı aktıktan sonra para toplamaya çalışmak yerine önceden birikim sağlar. Kanun belirli bir oran dayatmaz; uygulamada yıllık giderin yüzde beşi ile onu arası yaygındır.
Büyük onarımlar (dış cephe mantolama, asansör yenileme, çatı değişimi) yedek akçeyi aşarsa kat malikleri kurulu ek aidat kararı alır. Yenilik ve ilave niteliğindeki işler (örneğin binaya ilk kez asansör yapılması) için kanunun 42. maddesine göre sayı ve arsa payı çoğunluğu gerekir; faydalı ve zorunlu olmayan lüks ilaveler için ise yalnızca o ilaveden yararlanmayı kabul edenler öder.
Kiracı aidat öder mi?
Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 22. maddesi, bağımsız bölümden kira sözleşmesiyle yararlanan kiracıyı ortak giderlerden kat malikiyle birlikte müteselsilen sorumlu tutar; ancak kiracının sorumluluğu ödemekle yükümlü olduğu kira bedeliyle sınırlıdır. Yönetim aidatı kiracıdan isteyebilir; kiracı ödediği tutarı kiradan düşer. Kira sözleşmesinde "aidat kiracıya aittir" maddesi yaygındır ve iç ilişkide geçerlidir; ama yönetime karşı asıl borçlu her zaman kat malikidir. Demirbaş niteliğindeki giderler (çatı, asansör yenileme gibi) ise kiracıya değil, malike aittir.
En sık yapılan beş hata
- İşletme projesi yapmamak. Aidat "geçen yıl ne ödüyorsak yüzde otuz zamlı" diye duyurulur; itiraz süresi işletilmez, belge niteliği kazanmaz.
- Kapıcı giderini arsa payına bölmek. Kanun kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçiyi açıkça eşit böler; yönetim planında aksi yoksa bu dört kalem eşittir.
- Yedek akçe ayırmamak. Her beklenmedik gider ayrı bir "ek para toplama" krizine dönüşür.
- Ödeme kaydını defterde değil akılda tutmak. Kim ne zaman ne ödedi belirsizse gecikme tazminatı hesaplanamaz, icra dosyası açılamaz.
- Tebligatı atlamak. Proje kapıya asılır, kimseye imza karşılığı verilmez; yedi günlük süre hiç başlamaz.
Aidat takibini kolaylaştırmak
Hesap bir kez doğru kurulduktan sonra asıl yük tahsilat takibidir: her ay her daireye borcu düşmeli, yapılan ödeme kaydedilmeli, kısmi ödeme ve gecikme ayrı görünmeli, yıl sonunda da gelir-gider tablosu dakikalar içinde çıkmalı. Yöneticim'de dönem açtığınızda her daireye tutar kendiliğinden düşer; nakit ya da havale ödemesini işlediğinizde tahsilat anında gelir kalemine yazılır ve sakinler kendi borçlarını telefondan görür. Excel ile yapılabilir mi? Yapılabilir; ama 76 daire, 12 ay ve kısmi ödemeler söz konusu olduğunda hata payı büyür. Ödeme yapmayan kat malikine karşı izlenecek yolu ayrı bir yazıda anlattık: Aidat ödemeyen kat malikine ne yapılır?